NUTRICIÓN

Aunque las palabras alimentación y nutrición parecen significar lo mismo existen notables diferencias entre ellas, a pesar de que están íntimamente relacionadas.

Primero es la alimentación, ese acto voluntario de ingerir alimentos cuando tenemos hambre, y que frecuentemente rodeamos de una puesta en escena desmesurada, con programas de radio o TV,...


Consecuencia de la ingesta de alimentos tendrá lugar la nutrición que es el proceso mediante el cual nuestro organismo absorbe aquellos nutrientes que necesita para la vida: proteínas, vitaminas,...

Todos nos damos cuenta que lo importante es lo segundo, la nutrición. Pero muy a pesar de eso anteponemos el gusto a los sentidos, a sentirnos verdaderamente nutridos.

La medicina Ayurveda nos define como seres holísticos, es decir formados por cuerpo físico, mente y cuerpo sutil. Y debemos nutrirnos en los tres niveles y, cada uno de nosotros, de una forma diferente, porque todos somos distintos.


La nutrición holística tiene que alimentar no sólo el cuerpo físico sino, además el sutil y la mente y eso supone que, como dice el Ayurveda: "Nutrirse es transformar en nosotros aquello que no somos y que entra a través de los sentidos".


Guiándonos por el gusto, y también por la vista, seleccionamos nuestros alimentos, pero... ¿Qué pasa con los otros sentidos?. También hay que nutrirse a través de ellos. Por eso afirmamos que la cultura es nutrición, como lo es el cine, la música, un buen paisaje,... o unas buenas relaciones sociales.


En esta sección intentaremos tratar la nutrición holísticamente, como un fin para mantenernos en perfecto estado de salud.

ALIMENTOS QUE MATAN

Desde fai centos de anos longas caravanas de yacks, conducidas polos sherpas, percorrían miles de quilómetros coa súa prezada carga desde as altiplanicies tibetanas ata Nepal e India, comerciando cunha das materias primas máis importantes para a vida humana. O produto co que comerciaban era realmente valioso xustificando sobradamente as durísimas condicións da viaxe, a través de profundos desfiladeiros e crebadas cubertas pola neve.

Transportaban sal.

Este sal do Himalaia provén de depósitos formados na altiplanicie tibetana cando esta, fai millóns de anos, formaba parte dos fondos mariños.

En xeral cando falamos de sal comestible moitas persoas entenden como tal o sal de mesa refinada, con ou sen iodo, que se expende nos supermercados. Con todo este sal refinado difire notablemente do sal natural sen refinar. Mentres a primeira é notablemente prexudicial a segunda ten virtudes curativas.

O sal de mesa refinada é simplemente cloruro sódico, químicamente blanqueado, e que o noso corpo recoñece como algo totalmente estraño. Este sal está formada por cristais independentes e o noso corpo para procesala debe consumir grandes cantidades de enerxía.

Este cloruro de sodio inorgánico pode romper o equilibrio ideal de fluídos e sobrecargar o sistema de eliminación. Para illar o exceso de sal as moléculas de auga teñen que rodear o cloruro de sodio para rompelo en ións de sodio e de cloro para que o corpo poida neutralizalos. Para iso toma auga das células, rompendo o equilibrio de fluídos dentro das mesmas. Para neutralizar cada gran de cloruro de sodio o corpo ten que utilizar 23 g de auga celular. Isto significa que consumir demasiado sal refinado terá como consecuencia unha acumulación de auga nos tecidos, incrementando a celulitis, o reumatismo, a pinga, artrite, así como cálculos biliares e renais.

Aínda por riba o sal refinado adoita conter axentes conservadores que resultan potencialmente perigosos. Entre eles algúns como o hidróxido de aluminio deposítanse no cerebro, constituíndo unha das posibles causas do Alzheimer.

A propia Asociación Americana contra o cancro suxire limitar o consumo de sodio a 1,500 mg por día, pero son moitos os estudos que poñen de manifesto que este consumo supera o 7,000 mg de sal procesado por día.

O sal utilízase en grandes cantidades en embutidos e queixos para prolongar a súa vida útil, así como unha forma de mellorar o sabor da carne envasada, excesivamente cociñada.

O sodio tamén pode provir doutros aditivos artificiais como o glutamato monosódico, o benzoato de sodio, o nitrato de sodio, a sacarina ou o bicarbonato de sodio.

A pesar de que se relaciona o consumo de sal refinado coa hipertensión, hai outros factores que controlan o equilibrio de líquidos e electrolitos, a presión arterial, a obesidade, a enfermidade cardiovascular ou a enfermidade renal. Hoxe en día sábese que o ácido úrico é un subproducto do metabolismo da fructosa e que elevados niveis de ácido úrico elevan a presión arterial. Así que hai que ter coidado co excesivo consumo de fructosa.

Hai estudos que poñen de manifesto que un nivel de sodio demasiado baixo pode ser a causa da debilidade ósea na terceira idade, mentres que outros poñen de manifesto que niveis baixos de sodio urinario relaciónase con maior risco de ataques cardíacos.

A deficiencia de sodio tamén pode ser a causante de cambios no estado de ánimo ou de variación do apetito. Lembremos que o sal é un antidepresivo natural.

Como o sal é un alimento necesario para a vida debemos ser conscientes do sal que consumimos.

Este sal ademais de utilizarse para cociñar da maneira habitual, pode ser utilizada, en concentracións do 1%, para realizar gárgaras para tratar arrefriados ou dor de gorxa, para enxugar os ollos e alivialos cando están cansos ou irritados, para realizar limpezas nasais utilizando unha lota e, mesmo, para realizar baños de sal, resultando hidratante para a pel e altamente desintoxicante.

Convén utilizar concentracións do 1%, xa que é similar aos fluídos naturais do corpo.

A Fundación Galicia Verde, a través da súa tenda online www.namaskar.es  ofrécelle o sal do Himalaia en diversos formatos e distintos graos de moenda para adecuala aos distintos usos que queira darlle.

O CONSUMO DA AUGA

A auga constitúe un dos compoñentes esenciais do noso corpo do que forma parte en máis dun 50% do noso peso, sendo un extraordinario vehículo para a eliminación de toxinas. Podemos afirmar sen lugar a equivocarnos que a auga é o xerme da vida.


O proceso de evolución natural do noso corpo fai que, coa idade, vaiamos perdendo auga e deshidratándonos. Utilizando un símil poderiamos dicir que nacemos como uvas, redondeados e cheos de auga, e morremos como pasas, deshidratados. Co paso do tempo o noso corpo vai perdendo auga o que leva consigo a aparición de engurras e a flaccidez da pel, consecuencias estas que se poden atrasar cunha boa hidratación. 

Podemos vivir durante moito tempo sen alimentos pero non sen auga, xa que esta é imprescindible para numerosos procesos que teñen lugar no noso organismo como pode ser o mantemento do volume sanguíneo, a dixestión, a absorción e transporte de nutrientes e de osíxeno, para manter a temperatura corporal etc. sendo ademais un solvente que intervén en numerosos procesos metabólicos, entre os que destacamos a excreción de substancias que o organismo non necesita. 

Para darnos conta da necesidade de beber basta con pensar que perdemos auga continuamente a través dos ouriños (uns 1400 ml diarios), da pel (entre 200 e 600 ml diarios), da respiración (uns 600 ml diarios), ou a defecación (150 ml diarios). Así pois se estamos a eliminar auga diariamente é necesario repoñer este importante líquido coa mesma periodicidade para evitar deshidratarnos. Resulta obvio que o noso corpo non dispón dun almacén onde reter a dose diaria de auga que necesita, polo que resulta evidente a necesidade de repoñela diariamente.

Canta auga deberemos beber?

Isto depende da persoa, da súa constitución, da actividade, etc. pero podemos establecer unha media de oito vasos diarios, cantidade que incrementa temos en épocas de calor ou de moita actividade física. Hai que ter presente que a deshidratación leva consigo unha concentración de refugallos e, co tempo, pode dar lugar á aparición de problemas cos nosos riles ou coa vexiga. Existen estudos que poñen de manifesto que sería necesario inxerir 1 ml de auga por cada caloría consumida. 

Como norma xeral, salvo que necesitemos perder peso, tomaremos a auga a temperatura ambiente ou lixeiramente temperada, xa que a inxestión de auga fría obriga ao noso organismo a gastar enerxía é dicir, a queimar calorías, en quentala. Por iso indico que no caso de pretender baixar peso se pode resultar recomendable tomar a auga máis fresca. 

Se realizamos unha boa hidratación os nosos ouriños deben ser claros e transparentes. Unha cor escura adoita poñer de manifesto a carencia de auga na nosa inxestión. 

Adoita dicirse, seguramente por intereses alleos á nosa saúde, que podemos hidratarnos mediante a inxestión de refrescos, e non é así pois os refrescos se encontran saturados de elementos que dificultan, ou imposibilitan, a función da auga como solvente.

Que tipo de auga?

A auga que utilizaremos para beber debe ser unha auga liviá, libre de tóxicos (pensar no cloro da auga da billa das cidades) e alcalina. Aquí quero sinalar que a gran maioría das augas minerais son ácidas, e polo tanto, hai que consumir con moderación.

Beneficios dunha boa hidratación?

  • Prevén a formación de cálculos renais e diminúe a posibilidade de infeccións urinarias. 
    Reduce o risco de problemas cardíacos. 
    Axuda a manter lubricado as articulacións. 
    Beneficia ao cerebro, que en boa medida depende da auga, posto que a deshidratación das células cerebrais, xunto con outras causas como a falta de sodio ou de triptófano, están entre as causas principais do Alzheimer, o Parkinson, a esclerose múltiple, etc. por falta de nutrición dos mecanismos neurotransmisores. 
    Prevención de cambras. 
    Contribúe a un mellor control bacteriano na boca, a través da saliva. 
    Hidrata a mucosa do nariz, a garganta, os bronquios e os pulmóns reducindo a posibilidade de infeccións virais. 
    Unha correcta hidratación mantén a pel hidratada e suave. 
    Resulta especialmente importante controlar unha boa hidratación en caso dun embarazo xa que é necesario por parte da muller manter unha maior produción de sangue e evitar que teña lugar unha deshidratación durante a lactación. 
    Estudos recentes falan da posibilidade de reducir case nun 50% as posibilidades de cancro de colon, de vexiga, e de seos, xa que ao estar ben hidratados a eliminación de substancias tóxicas é máis eficaz.

Que pasa cando nos deshidratamos?

A deshidratación mata silenciosamente, ao ano, millóns de persoas e intervén como unha das causas importantes nas alerxias, a asma, as dores crónicas (como a artrítica e reumatoide), as xaquecas, a colite, etc. Todos estes efectos variarán en función do grao máis ou menos severo desta deshidratación e da constitución da persoa, pero convén telos presentes. 

Algúns dos síntomas que se presentan coa deshidratación, con maior ou menor severidade, pode son a sede, a sequidade das mucosas e da pel, a sensación de ardor e de acidez gástrica, a somnolencia, a fatiga extrema, os ollos afundidos, o pulso acelerado, o descenso da tensión arterial, a febre, retención de líquidos (seguramente empezan a fallar os riles).

Cando hai que beber máis?.

 

    Será necesario incrementar a inxestión de auga, que non esquezamos que é un alimento, cando realicemos moito exercicio, vaia moita calor ou humidade elevada.
    Cando inxerimos axudas ricas en graxas e proteína, posto que conteñen menos auga, e deste xeito axudaremos a eliminar os residuos metabólicos.
    Se se teñen problemas de cálculos de ril ou infeccións urinarias.
    Se toma moito café, alcohol, te ou refrescos que adoitan ser diuréticos e polo tanto nos fan perder auga a través dos ouriños.
    En caso de infeccións, febre, vómitos, ou diarreas, que en xeral supoñen unha perda de auga.
    E é especialmente importante beber moito cando imos envellecendo para evitar algúns dos problemas citados anteriormente.

Alguns erros:

É frecuente xustificar beber pouco para evitar a retención de líquidos. Unha persoa sa non retén líquidos. Polo tanto haberá que pensar na existencia doutros problemas. Recordemos que a deficiencia de auga conduce a estrinximento, problemas articulares e tendinosos, pel engurrada, ouriños máis concentrados que favorecen a formación de areas ou cálculos, etc.

Con frecuencia recorremos á sauna para perder peso e hai que ter presente que a suor nos fai perder numerosos electrólitos que haberá que repoñer de inmediato. Por iso despois dunha sauna é necesario a inxestión de zumes que compense esa perda de electrólitos; preferiblemente zume de laranxa. Non é necesario recorrer a produtos artificiais. 

En numerosas ocasións lemos ou escoitamos, de persoas que toman diuréticos para perder peso. Isto é un grave erro que debe ser evitado salvo por prescrición médica. Teñamos presente que a auga non engorda e que, mesmo se a tomamos a uns 14°, como a eliminamos a 37, gastaremos unha serie de calorías en quentala.

Como tomar a auga

A calidade da auga como xa citei anteriormente debe ser lixeira e alcalina. Esta alcalinidade vén xustificada pola necesidade do páncreas de gran cantidade de minerais alcalinos, e teñamos presente que un corpo deshidratado non os contén, co cal a súa dixestión se ve moi dificultada debido a que o xugo gástrico non se neutraliza axeitadamente e o estómago trata de baleiralo vomitando, o que provoca o ardor de esófago. 

Hai moita xente que comenta que lle senta mal a auga, ou que non son capaces de tomar a cantidade que necesitan diariamente. Nas liñas seguintes vou dar unhas pautas, que cada un adaptará á súa propia conveniencia, pero que resultan interesantes para obter o máximo beneficio da inxestión correcta de auga.

    Un vaso de auga morna pola mañá, nada máis erguernos, constitúe un magnífico xeito de activar os teus órganos.
    Un vaso de auga 30 minutos antes de cada comida, non durante ela, axudará á dixestión e a reducir a inxestión de alimentos, o que repercute nunha posible perda de peso e, como non, nunha mellor dixestión. En xeral comemos en exceso.
    Tomaremos un par de vasos de auga antes de irnos para a cama e o resto entre horas.

É unha boa idea tomar un vaso de auga antes dun bo baño de auga quente para axudar a reducir a presión sanguínea. 

Podemos complementar a inxestión de auga, para hidratarnos mellor, tomando alimentos que hidraten, en función da nosa constitución. Son moi importante as froitas como as uvas, a sandía, os tomates, etc. 

Se necesitamos adozar é moi importante non tomar azucre, nin bebidas azucradas que adoitan contelo, substituíndoa en caso de necesidade por mel (canto máis antiga mellor, procurando que sexa de extracción en frío), agave, estevia, azucre de coco, azucre de dátil, etc.

A calidade da auga

Este é un punto a ter moi presente. Como xa dixen anteriormente é preferible a inxestión dunha auga lixeira e alcalina. Sei que para moitas persoas pode resultar algo difícil adquirir esta auga pero sempre caben solucións; unha delas sería recorrer á auga dun bo manancial, ou á utilización dun filtro que nos permita adecuar a calidade da auga para o noso consumo. 

Para moita xente a súa subministración de auga provén da billa, co perigo que supón a presenza de cloro. Un xeito de evitalo sería ferver unha importante cantidade de auga, durante 5 a 10 minutos, para que desprenda o cloro. A continuación deixaríase arrefriar e consumiríase durante o día. 

O consumo continuado de augas minerais pode presentar algúns problemas, non só polo feito de que sexan maioritariamente ácidas, senón porque nelas é posible detectar a presenza dalgúns contaminantes como consecuencia dos procesos de industrialización.

Como consumila

Preparada a auga imos ver agora unha serie de formas de facer que a súa inxestión sexa máis levadeira, variada, e que mesmo presente algúns beneficios adicionais, introducindo ademais novos sabores. 

Ese primeiro vaso de auga que imos consumir pola mañá pode mellorar notablemente a súa eficacia se lle engadimos un pouquiño de caiena e un chorro de limón. Xa temos un novo sabor e un novo beneficio polo incremento da alcalinidade grazas a limón e da mellora do lume intestinal grazas á caiena. Non está de máis recordar que un dos principais atrancos para gozar dunha boa saúde, e que constitúe a base de practicamente todas as enfermidades, é a acidez. 

Outra magnífica posibilidade de modificar o sabor da auga sería deixala certo tempo no frigorífico (por exemplo toda a noite) cunhas follas de menta. Á parte das calidades propias da menta engadiríase á auga ou sabor refrescante a pesar de que pola mañá o saquemos do frigorífico e o deixemos a temperatura ambiente. 

Segundo a época podemos engadir á nosa auga de bebida anacos de froitas, como cogombro, framboesa, laranxa,… que lle darían un sabor diferente. Para aqueles que non queiran renunciar ao costume de tomar un zume de froitas non estaría mal que se afixeron a diluílos en auga ao 40 ou 50%. 

Se como é desexable utilizamos cítricos ecolóxicos podemos utilizar as súas cascas para deixalas certo tempo na auga e darlle a esta un regusto diferente. Non fai falta dicir que estas cascas deben estar perfectamente limpas e exentas de contaminantes. 

O vaso de auga que tomamos antes de cada comida podemos tratalo para que nos axude a mellorar a nosa dixestión. Isto conseguirémolo engadindo unhas rebandas de xenxibre fresco e deixándoo en remollo durante certo tempo. Ese lixeiro sabor a picante resulta moi agradable e axudaranos a mellorar o proceso dixestivo. 

Novos sabores poderiamos conseguilos engadindo á auga algunhas bagas conxeladas, sen azucre, como as grosellas, os arandos, as amoras etc.

Unha fórmula para saír do paso, e preparar a nosa propia auga alcalina, podería consistir en engadir nun dos vaso de auga un chisco de bicarbonato sódico e o zume de medio limón, e noutros tres ou catro vasos engadindo únicamente o zume de limón. Con iso conseguiriamos, case ao 100 × 100, ter garantido un corpo alcalino. Iso si, tendo en conta que non consumamos produtos refinados, carne, lácteos etc. 

Con nenos pequenos en época de calor, podemos preparar un soro caseiro. É moi doado. Abonda con mesturar 1 l de auga fervida e fría con catro culleriñas de azucre de cana, ou algún dos edulcorantes citados anteriormente, media culleriña de sal de salgadura (non de supermercado), media culleriña de bicarbonato e o xugo dun limón. Consumir a temperatura ambiente.

Finalmente, e para rematar, recomendar que para que non se nos esqueza beber, será de grande axuda levar sempre connosco unha botella de auga, preparada de calquera das formas anteriores, e beber sen esperar a que teñamos sede.